محمد مهدى ملايرى

12

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

واقع در شرق « الريع الخالى » مىشد و همچنين عمان و يمن و حجاز ، همه در قلمرو همين نيمروز اسپهبد قرار داشت . هريك از اين بخشهاى چهارگانهء اصلى به بخشهاى كوچكترى تقسيم مىشدند كه فرمانرواى هريك از آنها را معمولا مرزبان مىخوانده‌اند . در قلمرو اسپهبد نيمروز هم ذكرى از چند مرزبان ايرانى به مناسبتهاى مختلف در تاريخهاى اسلامى آمده است . حمزهء اصفهانى نام شانزده تن از مرزبانان را كه از قديم و در زمانهاى مختلف از سوى ايران بر مناطقى از عربستان گمارده شده بوده‌اند ياد كرده كه هشت تن آنها از فرمانروايان ايرانى يمن بوده‌اند و هشت تن ديگر از مرزبانان ساير مناطق عربستان . « 1 »

--> ( 1 ) . سنى ملوك الارض و الانبياء ، بيروت ، دار مكتبة الحياة ، ص 115 - 116 . نام اين هشت تن كه در مناطقى از عربستان به جز يمن فرمان مىرانده‌اند در كتاب حمزه بدين‌گونه آمده : 1 - سخت : كه حمزه دربارهء او گويد : « وى زمانى دراز بر سرزمين كنده و حضر موت و توابع آنها فرمان مىرانده و نمىدانم كه در چه زمان و در عهد كدام پادشاه بوده » ، ( بلاذرى نام مرزبان ايران را در هجر مركز بحرين سيبخت نوشته . كه نزديك به اين نام است . فتوح البلدان ، ص 95 ) . 2 - سنداد : وى جانشين سخت است و اقامت او در ريف به درازا كشيد تا جايى كه در آنجا بناهائى هم بساخت و قصر ذى الشرفات را كه شاعر در اين بيت : اصل الخورنق و السدير و بارق * و القصر ذى الشرفات من سندات نام برده از بناهاى او است . 3 - هامرز : كه در جنگ ذوقار فرمانده سپاه خسرو پرويز بوده . 4 - فنابرزين : كه تمام حاشيهء صحرا مجاور آباديهاى عراق از حد حيره تا حدود بحرين در قلمرو حكومت او بوده و اعراب او را خنابرزين مىگفته‌اند . 5 - ساسان پسر روزبه كه در روزگار قديم از سوى برخى از پادشاهان بر اعراب تغلب و مضر و عمان و يثرب و تهامه حكومت يافته بود و حاكم افريقا و حاكم نوبه هم به او خراج مىپرداخته‌اند . 6 - روزبه پسر ساسان كه مدت درازى در ميان اعراب زيست . 7 - انوش‌زاد پسر گشنسب بنده ( جشنشيبده ) كه در روزگار خسرو انوشروان و چندى در زمان -